تبلیغات
تار نمای رسمی ***حسن یعقوبـــی الموتـــی *** وکیل پایه یک دادگستری - تفاوت دعوای خلع ید و رفع تصرف عدوانی

تفاوت دعوای خلع ید و رفع تصرف عدوانی

تاریخ:30 اردیبهشت 94-14:57

تفاوت دعوای خلع ید و رفع تصرف عدوانی


.www.davcomodsoltanian.  :منبع

1-تفاوت در مفهوم
دعوای خلع ید ادعای مالک قانونی و مشروع مال(اعم از منقول و غیرمنقول) است مبنی بر اینکه خوانده به صورت غیرقانونی، متصرف مال شده و قطع تصرفات وی را خواستار میشود. در حالی که دعوای رفع تصرف عدوانی ادعای متصرف سابق  مال غیرمنقول (اعم از مشروع یا نامشروع و اعم از اینکه مالک باشد یا نباشد)  است مبنی بر اینکه خوانده جدیدا به صورت غیرقانونی، متصرف مال شده و قطع تصرفات لاحق  وی را  خواستار می شود(ماده 158 قانون آیین دادرسی مدنی) از مطالب فوق سه نکته قابل بهره برداری است:
اول: دعوای خلع ید، دعوایی ماهوی و مبتنی بر مالکیت است یعنی اینکه خواهان به استناد مالکیت خود نسبت به مال(ولو اینکه عملا متصرف مال نباشد)، خواستار قطع تصرف شخص غیرمالک می شود. اما دعوای رفع تصرف عدوانی، دعوایی شکلی و مبتنی بر سابقه تصرف است. یعنی اینکه خواهان به استناد سبق تصرف خود در مال(ولو اینکه این سابقه تصرف همراه با مالکیت او نباشد)، خواستار قطع تصرفات متصرف لاحق می شود.
دوم: مالکیت با وصف مشروعیت محقق می شود و بدون آن قابل ترتیب اثر و شناسایی نیست. ولی سبق تصرف هم به صورت مشروع و هم نامشروع، قابل ترتیب اثر در دعوای رفع تصرف عدوانی است.
سوم: دعوای خلع ید هم نسبت به مال منقول و هم مال غیرمنقول قابل طرح است ولی دعوای رفع تصرف عدوانی صرفا نسبت به مال غیرمنقول مطرح میشود.


2- تفاوت در عناصر شاکله
دعوای خلع ید و رفع تصرف عدوانی هردو دارای دو رکن هستند که باید توسط خواهان اثبات و توسط قاضی احراز شود.
ارکان دعوای خلع ید عبارتند از: 1- اثبات مالکیت خواهان 2- اثبات تصرفات غیرقانونی فعلی خوانده
ارکان دعوای رفع تصرف عدوانی عبارت است از:1- اثبات سبق تصرف خواهان 2- اثبات لحوق تصرفات غیرقانونی  خوانده.
باید توجه داشت که اگر در زمان طرح این دو دعوا خوانده تصرف نداشته باشد(تصرف فعلی) دادگاه به دلیل عدم توجه دعوا به خوانده قرار رد دعوا صادر می نماید. به بیان دیگر طرح این دعاوی علیه شخصی که سابقا در مال تصرف غیرقانونی داشته(تصرف قبلی) و هم اکنون تصرفی ندارد، مسموع نیست.  مطالب فوق، اینگونه قابل خلاصه است؛
- در دعوای خلع ید، خواهان باید مالکیت خود را ثابت کند ولی در دعوای رفع تصرف عدوانی نیازی به اثبات مالکیت نیست و اثبات سبق تصرف خواهان کفایت می کند.
-در دعوای خلع ید، صرف اثبات و احراز تصرفات غیرقانونی فعلی خوانده کفایت می کند.  ولی در دعوای رفع تصرف عدوانی، لحوق تصرفات غیرقانونی خوانده باید ثابت و احراز شود. تفاوت تصرف فعلی و تصرف لاحق این است که در صورتی که تصرف فعلی در دعوای خلع ید مسبوق به سبق تصرفات خوانده باشد تاثیری در ارکان و نتیجه این دعوا ندارد اما در دعوای رفع تصرف  عدوانی اگر تصرفات فعلی خوانده مسبوق به سبق تصرف باشد، دیگر مفهوم تصرف لاحق بر عمل او صدق نمیکند و در نتیجه به دلیل عدم تحقق رکن دوم، دعوا اثبات نمیشود.


 3- تفاوت در لزوم تشریفات دادرسی
قانون آیین دادرسی مدنی حاوی اصول و تشریفات رسیدگی به دعاوی مدنی است. اصول دادرسی مفاهیم کلی هستند که برای تحقق عدالت در رسیدگی های مدنی رعایت می شوند. تشریفات دادرسی مفاهیم جزیی هستند که نحوه تحقق اصول دادرسی را بیان میکنند. به عنوان مثال ابلاغ وقت دادرسی به اصحاب دعوا، جز اصول دادرسی است ولی نحوه ابلاغ وقت به آنها جز تشریفات دادرسی است.فایده  تفکیک فوق این است که  رعایت اصول دادرسی در هرحال لازم است. ولی رعایت تشریفات دادرسی در موارد استثنایی لازم نیست. دعوای رفع تصرف عدوانی جز دعاوی است که تابع تشریفات آیین دادرسی مدنی نمی باشد. اما سوال این است که تشریفات کدام مقطع دادرسی دعوای رفع تصرف عدوانی لازم الرعایه نمی باشد؟ مقطع ابتدایی دعوا(اقامه دعوا)، مقطع میانی دعوا(جریان دعوا) یا مقطع پایانی دعوا(ختم دعوا) . مهمترین تشریفات دادرسی در مقطع اقامه دعوا، تنظیم دادخواست(دادخواهی) در فرم چاپی مخصوص(برگ دادخواست) و پرداخت هزینه دادرسی است. در پاسخ باید گفت ظاهرا منظور مقنن تشریفات دادرسی پس از مقطع اقامه دعوا بوده است و این یعنی اینکه، دعوای رفع تصرف عدوانی همانند سایر دعاوی می بایست در برگ دادخواست تنظیم می شود و هزینه دادرسی نیز پرداخت شود.


4-تفاوت در تعیین وقت دادرسی
دعوای خلع ید مطابق قواعد عمومی آیین دادرسی مدنی در وقت عادی و معمولی رسیدگی می شود. منظور از وقت عادی، وقتی است که به ترتیب دفتر اوقات، روز و ساعت معینی برای رسیدگی تعیین می شود.اما رسیدگی به دعوای رفع تصرف عدوانی مطابق ماده 177 قانون آیین دادرسی مدنی در وقت خارج از نوبت به عمل می آید. منظور از وقت خارج از نوبت وقتی است که از لحاظ زمانی نزدیکتر و مناسب تر از وقت عادی است چرا که بدون توجه به ترتیب دفتر اوقات دادگاه تعیین می شود. با این وجود باید توجه داشت که هرچند وقت خارج از نوبت نزدیکتر از وقت عادی است ولی الزاما نزدیکترین وقت نمی باشد.


5- تفاوت در مصادیق قائم مقامی
ماده 2 ق.آ.د.م در مقام بیان اشخاصی که حق طرح دعوا را دارند قائم مقام را جزء یکی از اشخاص ذینفع دانسته است . با تامل و تتبع در قوانین حقوقی می توان قائم مقام را به چهار دسته تقسیم کرد: 1. وارث  2. موصی له 3. منتقل الیه 4. مدیر تصفیه . به طور کلی قائم مقام شخصی است که به جانشینی دیگری دارای حقوق و تکالیف او می گردد. در دعوای خلع ید مطابق قواعد عمومی آیین دادرسی مدنی و به استناد ماده 2 این قانون اشخاص مذکور به عنوان قائم مقام حق طرح دعوا و ادامه آن را دارند. ولی در دعوای رفع تصرف عدوانی ابداعی در مفهوم و اقسام قائم مقام به کار گرفته شده ، بدین صورت که بر شمار قائم مقامان افزوده شده است. به موجب ماده 170 ق.آ.د.م : «مستاجر ، مباشر، خادم، کارگر و بطور کلی اشخاصی که ملکی را از طرف دیگری متصرف می باشند می توانند به قائم مقامی مالک برابر مقررات بالا شکایت کنند.»


6-تفاوت در زمان طرح ایرادات مربوط به سند(دفاع شکلی)
مطابق ماده 217 قانون آیین دادرسی مدنی اظهار تردید یا انکار نسبت به دلایل و اسناد ارائه شده حتی الامکان باید تا اولین جلسه دادرسی به عمل آید... ماده 219 قانون مزبور، رعایت ماده فوق را در ادعای جعل نیز لازم می داند. بنابراین مهلت تکذیب سند در قواعد عمومی آیین دادرسی مدنی تا اولین جلسه دادرسی است. دعوای خلع ید نیز مشمول قواعد فوق است . اما در دعوای رفع تصرف عدوانی، ظاهرا مهلت طرح ایرادات سند، مقید به جلسه اول دادرسی نیست. به موجب ماده 172 قانون آیین دادرسی مدنی اگر در جریان رسیدگی به دعوای رفع تصرف عدوانی یا مزاحمت یا ممانعت از حق ، سند ابرازی یکی از طرفین با رعایت مفاد ماده 1292 قانون مدنی مورد تردید یا انکار یا جعل قرار گیرد، چه تعیین جاعل شده یا نشده باشد، چنانچه سند یادشده موثر در دعوا باشد و نتوان از طریق دیگری حقیقت را احراز نمود مرجع رسیدگی کننده به اصالت سند نیز رسیدگی خواهد کرد.


7- تفاوت در اجرای حکم
مطابق ماده 1 قانون اجرای احکام مدنی:« هیچ یک از احکام دادگاههای دادگستری به موقع اجرا گذاشته نمی شود مگر اینکه قطعی شده باشد...» دعوای خلع ید، همانند سایر دعاوی مشمول این قاعده می باشد و اجرای آن نیازمند قطعیت رای صادره بعد از طی مراحل قانونی است. ولی دعوای رفع تصرف عدوانی ، از این قاعده مستثنی است و اجرای آن نیازمند قطعیت حکم صادره نیست. ماده 175 ق.آ.د.م در این خصوص مقرر می دارد:«در صورتیکه رای صادره مبنی بر رفع تصرف عدوانی، مزاحمت و یا ممانعت از حق باشد، بلافاصله به دستور مرجع صادر کننده توسط اجرای دادگاه یا ضابطین دادگستری اجرا خواهد شد و درخواست تجدید نظر مانع از اجرا نمی باشد.»یعنی تجدیدنظرخواهی از حکم رفع تصرف عدوانی، فاقد اثر تعلیقی است.  البته باید اذعان نمود که علارغم  حکم استثنایی این ماده، اگر رای رفع تصرف عدوانی به صورت غیابی صادر شود موقتا اجرا نمی شود بلکه نیازمند خروج این رای از مرحله واخواهی میباشد.
تفاوت دیگری که از حیث اجرا ، بین این دو دعوا وجود دارد اینست که دعوای رفع تصرف عدوانی، جهت اجرا نیازمند صدور اجرائیه توسط دادگاه نیست چرا که به موجب ماده 175 این قانون، این حکم بلافاصله به دستور دادگاه صادر کننده توسط اجرای حکم یا ضابطین دادگستری اجرا می شود در حالیکه دعوای خلع ید مطابق قواعد عمومی آیین دادرسی مدنی و اجرای احکام مدنی، نیازمند صدور اجرائیه جهت اجرا است.


8- تفاوت در اعتبار امر قضاوت شده
حکم رفع تصرف عدوانی مانع استماع و رسیدگی دعوای خلع ید نمی شود به بیان دیگر حکم رفع تصرف عدوانی در دعوای خلع ید از اعتبار امرقضاوت شده بی بهره است. اما در مقابل صرف طرح دعوای خلع ید، مانع استماع دعوای رفع تصرف عدوانی می باشد. ماده 163 قانون آیین دادرسی مدنی مقرر می کند:« کسی که راجع به مالکیت یا اصل حق ارتفاق و انتفاع اقامه دعوا کرده است، نمی تواند نسبت به تصرف عدوانی و ممانعت از حق طرح دعوا نماید.»


9- تفاوت در دستور موقت
دستور موقت در دعوای خلع ید با دستور موقت موضوع دعاوی تصرف یکسان نیست. دستور موقت دعوای خلع ید مشمول قواعد عمومی آیین دادرسی مدنی ( مواد 310 به بعد ) است درحالی که دستور موقت دعاوی رفع تصرف عدوانی به استناد ماده 174 ق .آ.د. م صادر می شود به موجب این ماده :
«.... چنانچه قبل از صدور رای خواهان تقاضای صدور دستور موقت نماید دادگاه دلایل وی را موجه تشخیص دهد ، دستور جلوگیری از ایجاد آثار تصرف ویا تکمیل اعیانی از قبیل احداث بنا ، غرس اشجار یا کشت و زرع یا از بین بردن آثارموجود ویا جلوگیری از ادامه مزاحمت ویا ممانعت از حق را در ملک مورد دعوا صادر خواهد کرد این دستور با صدور رای به رد دعوا مرتفع می شود مگر اینکه مرجع تجدید نظر دستور مجددی دراین خصوص صادر نماید ».
همانطور که این ماده بیان داشته دستور موقت در دعوای رفع تصرف عدوانی با دستور موقت اصطلاحی متفاوت است. لذا برخلاف دستور موقت به مفهوم اخص صدور آن نمی تواند موکول به دادن تامین شود واجرای آن نیز مستلزم تایید رئیس حوزه قضایی نمی باشد ودیگر اینکه این دستور با صدور رای به رد دعوا مرتفع می شود مگر اینکه مرجع تجدید نظر دستور مجددی دراین خصوص صادرکند .نظریه مشورتی شماره 4666/7 مورخ 7/5/80 نیز دستور موقت موضوع ماده 174 را ازدستور موقت موضوع ماده 310 موضوعا منتفی داشته است.

10- تفاوت در مالی یا غیرمالی بودن دعوا
دعوای خلع ید به حکم نص بند 12 ماده 3 قانون وصول برخی از درآمدهای دولت ومصرف آن درمواردمعین مصوب 1373دعوایی مالی است . لذا هزینه این دعوا در صورتی که موضوع آن منقول باشد مطابق تقویم خواهان ودرصورتی که غیر منقول باشد برمبنای ارزش معاملاتی املاک درهر منطقه اخذ می شود واز حیث تجدید نظر و فرجام خواهی نیز ملاک تقویم خواهان است .اما دعوای رفع تصرف عدوانی با توجه به عدم ورود در ماهیت ومالکیت غیر مالی است . لذا  رسیدگی به دعاوی تصرف مستلزم پرداخت هزینه دادرسی دعاوی غیر مالی است. از جهت تجدید نظر خواهی نیز به استناد بند ب ماده 331 ق.آ.د.م این دعوا قابل تجدیدنظر است ولی به هیچ وجه قابل فرجام نیست .(ماده 367 ق.آ .د.م ). مطالب این قسمت به ترتیب ذیل خلاصه می شود:
1- دعوای خلع ید مالی است ولی دعوای رفع تصرف عدوانی غیر مالی(غیرمالی اعتباری) است .
2- هزینه دادرسی دعوای خلع ید از اموال غیرمنقول مطابق ارزش معاملاتی املاک درهر منطقه اخذ می شود درحالی که هزینه دادرسی دعوای رفع تصرف عدوانی معادل دعاوی غیر مالی است.
3- تجدیدنظر خواهی وقابلیت فرجام دعوای خلع ید بسته به تقویم خواهان است. این درحالی است که دعوای رفع تصرف عدوانی به دلیل غیرمالی بودن مطلقا قابل تجدیدنظرخواهی می باشد ولی به هیچ وجه قابل فرجام خواهی نیست.




داغ کن - کلوب دات کام
نظرات() 
16 شهریور 94 20:18
باسلام. متشکرم
بنیامین
30 اردیبهشت 94 15:46
سلام عزیزم وبلاگ خیلی قشنگی دارید آیا دوست داری وبلاگت را به هزاران كاربر اینترنت معرفی كنید

همین امروز لینك خود را ثبت كنید تا 1000 بازدید رایگان فقط تا آخر سال دریافت كنید
 
لبخندناراحتچشمک
نیشخندبغلسوال
قلبخجالتزبان
ماچتعجبعصبانی
عینکشیطانگریه
خندهقهقههخداحافظ
سبزقهرهورا
دستگلتفکر
نظرات پس از تایید نشان داده خواهند شد.